Stowarzyszenie zwykłe – prostsza forma działania
Stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia. Do jego założenia potrzebne są co najmniej trzy osoby. Założyciele uchwalają regulamin działalności i wskazują przedstawiciela albo – jeśli tak przewiduje regulamin – wybierają zarząd. Możliwe jest również ustanowienie organu kontroli wewnętrznej, ale nie jest on obowiązkowy.
Stowarzyszenie zwykłe nie jest rejestrowane w KRS jako stowarzyszenie rejestrowe. Powstaje z chwilą wpisu do ewidencji stowarzyszeń zwykłych prowadzonej przez właściwy organ nadzorujący.
Nie posiada osobowości prawnej, ale ma tzw. zdolność prawną – może we własnym imieniu nabywać prawa, posiadać majątek, zawierać umowy, zaciągać zobowiązania oraz pozywać i być pozywane.
Ta forma sprawdza się przede wszystkim przy stosunkowo niewielkiej skali działania, kiedy grupa osób chce wspólnie realizować inicjatywy społeczne, kulturalne, ekologiczne, sportowe czy sąsiedzkie, a rozbudowana struktura organizacyjna nie jest potrzebna.
Trzeba jednak pamiętać o istotnych ograniczeniach. Stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej ani odpłatnej działalności pożytku publicznego. Nie może również tworzyć terenowych jednostek organizacyjnych ani zrzeszać osób prawnych. Może natomiast pozyskiwać m.in. składki członkowskie, darowizny, spadki i zapisy, dochody z własnego majątku, korzystać z ofiarności publicznej oraz otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Ważną kwestią jest odpowiedzialność za zobowiązania. Jeśli egzekucja z majątku stowarzyszenia zwykłego okaże się bezskuteczna, członkowie odpowiadają za jego zobowiązania bez ograniczeń całym swoim majątkiem, solidarnie ze stowarzyszeniem i pozostałymi członkami.
Stowarzyszenie rejestrowe – więcej możliwości i bardziej rozbudowana struktura
Do utworzenia stowarzyszenia rejestrowego potrzebnych jest co najmniej siedem osób. Założyciele uchwalają statut oraz wybierają komitet założycielski albo władze stowarzyszenia.
Stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność po wpisaniu do Krajowego Rejestru Sądowego.
W odróżnieniu od stowarzyszenia zwykłego musi mieć bardziej rozbudowaną strukturę. Najwyższą władzą jest co do zasady walne zebranie członków, a stowarzyszenie musi posiadać zarząd oraz organ kontroli wewnętrznej, którym najczęściej jest komisja rewizyjna.
Stowarzyszenie rejestrowe może prowadzić działalność gospodarczą. Dochód z tej działalności musi służyć realizacji celów statutowych i nie może być dzielony pomiędzy członków. Może również przyjmować darowizny, spadki i zapisy, korzystać z ofiarności publicznej oraz otrzymywać dotacje.
Może także prowadzić odpłatną działalność pożytku publicznego, jeżeli spełnia warunki przewidziane w ustawie. Nie należy jednak utożsamiać jej z działalnością gospodarczą. Ustawa określa granice działalności odpłatnej, wymaga jej odpowiedniego wyodrębnienia rachunkowego i nie pozwala prowadzić działalności odpłatnej pożytku publicznego oraz działalności gospodarczej w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności.
Stowarzyszenie rejestrowe jest więc rozwiązaniem odpowiednim dla organizacji, która planuje działać długofalowo, rozwijać większe projekty, korzystać z różnych źródeł finansowania, prowadzić działalność odpłatną lub gospodarczą czy rozbudowywać swoją strukturę.
Fundacja – organizacja oparta na celu i majątku, a nie na członkostwie
Fundacja zasadniczo różni się od stowarzyszenia. Nie jest organizacją członkowską – nie ma członków ani walnego zebrania członków.
Fundację może ustanowić osoba fizyczna – niezależnie od obywatelstwa i miejsca zamieszkania – albo osoba prawna mająca siedzibę w Polsce lub za granicą. Siedziba samej fundacji musi znajdować się na terytorium Polski.
Fundacja jest tworzona w celu realizacji celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa wymienia przykładowo ochronę zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświatę, kulturę i sztukę, pomoc społeczną, ochronę środowiska czy opiekę nad zabytkami.
Fundator określa cel fundacji i przeznacza na jego realizację określone składniki majątkowe. Mogą to być pieniądze, papiery wartościowe, rzeczy ruchome lub nieruchomości. Ustawa nie określa ogólnej minimalnej wartości majątku potrzebnego do utworzenia fundacji.
Oświadczenie o ustanowieniu fundacji co do zasady składa się w formie aktu notarialnego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy fundacja zostaje ustanowiona w testamencie – wówczas forma aktu notarialnego nie jest wymagana.
Fundacja działa na podstawie statutu i uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do KRS. Jej obowiązkowym organem jest zarząd. Statut może przewidywać również inne organy, np. radę fundacji lub komisję rewizyjną, ale w zwykłej fundacji nie są one obowiązkowe tylko dlatego, że jest ona fundacją.
Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Jeżeli planuje ją prowadzić, wartość środków majątkowych przeznaczonych na działalność gospodarczą nie może być niższa niż 1000 zł.
Może również prowadzić odpłatną działalność pożytku publicznego na zasadach wynikających z ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Tak jak w przypadku stowarzyszenia rejestrowego, trzeba przy tym pamiętać o ustawowych limitach, odpowiednim wyodrębnieniu działalności oraz zakazie prowadzenia działalności odpłatnej i gospodarczej w tym samym zakresie.
Fundacje mają ponadto szczególny obowiązek sprawozdawczy – corocznie składają właściwemu ministrowi sprawozdanie ze swojej działalności. Wyjątek dotyczy fundacji posiadających status OPP, które prawidłowo zamieściły wymagane sprawozdania w bazie Narodowego Instytutu Wolności.
Najważniejsze różnice
KRS to nie to samo co OPP
Warto rozróżnić dwa pojęcia, które bywają mylone. Wpis do KRS nie oznacza automatycznie, że organizacja jest organizacją pożytku publicznego.
Status OPP jest dodatkowym statusem, który organizacja może uzyskać po spełnieniu wymagań określonych w ustawie. Co do zasady działalność pożytku publicznego wymagana do jego uzyskania musi być prowadzona nieprzerwanie przez co najmniej dwa lata. Ustawa przewiduje również możliwość uzyskania statusu OPP przez organizację, która normalnie nie podlega obowiązkowi wpisu do KRS – ma to znaczenie m.in. dla stowarzyszeń zwykłych.
Dlatego określenie „stowarzyszenie KRS” oznacza przede wszystkim stowarzyszenie rejestrowe, a nie automatycznie organizację OPP.
Kiedy warto rozważyć przekształcenie stowarzyszenia zwykłego?
Stowarzyszenie zwykłe może być bardzo dobrym rozwiązaniem na początku działalności. Wraz ze wzrostem liczby przedsięwzięć jego ograniczenia mogą jednak zacząć utrudniać rozwój.
Przejście do formy stowarzyszenia rejestrowego warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy organizacja chce rozpocząć działalność odpłatną pożytku publicznego lub działalność gospodarczą, planuje większe przedsięwzięcia wymagające bardziej rozbudowanej struktury albo chce odejść od modelu, w którym członkowie mogą odpowiadać własnym majątkiem za zobowiązania stowarzyszenia.
Prawo pozwala na formalne przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, jeżeli stowarzyszenie zwykłe liczy co najmniej siedmiu członków. Wymagana jest zgoda wszystkich członków wyrażona w uchwale. Uchwała musi obejmować m.in. przyjęcie statutu, powołanie władz i sprawozdanie finansowe, a członków należy zawiadomić o zamiarze przekształcenia co najmniej miesiąc wcześniej. Samo przekształcenie następuje z chwilą wpisu stowarzyszenia do KRS.
Istotne jest również to, że za zobowiązania stowarzyszenia zwykłego powstałe przed przekształceniem jego członkowie nadal odpowiadają na dotychczasowych zasadach przez rok od dnia przekształcenia.
Co wybrać?
Nie ma jednej formy prawnej odpowiedniej dla każdej organizacji.
Stowarzyszenie zwykłe sprawdzi się przy niewielkiej grupie osób i stosunkowo prostych działaniach, jeżeli organizacja nie planuje działalności odpłatnej ani gospodarczej.
Stowarzyszenie rejestrowe będzie właściwe przede wszystkim wtedy, gdy podstawą organizacji ma być grupa członków wspólnie podejmujących decyzje, a działalność ma być rozwijana na większą skalę.
Fundacja dobrze odpowiada sytuacji, w której punktem wyjścia jest określony cel oraz majątek przeznaczony na jego realizację, a organizacja nie ma mieć charakteru członkowskiego.
Przed wyborem formy warto więc zastanowić się nie tylko nad tym, jak łatwo organizację założyć, ale również nad tym, jak ma ona funkcjonować w przyszłości: kto będzie podejmował decyzje, skąd będą pochodziły środki, czy planowana jest działalność odpłatna lub gospodarcza, jaka będzie skala przedsięwzięć oraz jaka struktura najlepiej odpowiada sposobowi działania organizacji.
Zapraszamy na konsultacje i doradztwo do Doradców III Sektora w naszym Punkcie Doradczym LGD Dobra Widawa w ramach projektu projektu „Dolnośląska Kuźnia III Sektora”.
Podstawa prawna: ustawa z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach; ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach; ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Stan prawny: 21 września 2026 r.
