Czym jest zbiórka publiczna?
Zbiórką publiczną jest zbieranie ofiar w gotówce lub w naturze w miejscu publicznym na określony i zgodny z prawem cel należący do sfery zadań publicznych albo na cel religijny.
Miejscem publicznym jest miejsce ogólnodostępne – może to być m.in. ulica, plac, park, sklep czy miejsce, w którym odbywa się otwarta impreza. Typowym przykładem jest zbieranie pieniędzy do puszki podczas festynu, koncertu czy innego wydarzenia dostępnego dla mieszkańców.
Zbiórką publiczną może być również zbieranie darów rzeczowych – np. żywności czy innych przedmiotów – jeśli odbywa się w warunkach odpowiadających ustawowej definicji.
Na jakie cele można zbierać?
Zbiórki publicznej nie można prowadzić na dowolny cel.
Cel musi być zgodny z prawem i mieścić się w tzw. sferze zadań publicznych określonej w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie albo być celem religijnym. Może więc dotyczyć m.in. działalności charytatywnej, ochrony i promocji zdrowia, pomocy społecznej, pomocy osobom z niepełnosprawnościami, edukacji, kultury, ekologii czy innych działań społecznie użytecznych.
Możliwe jest zatem zbieranie środków np. na pomoc konkretnej osobie potrzebującej leczenia czy rehabilitacji, pomoc rodzinie dotkniętej zdarzeniem losowym albo wsparcie mieszkańców poszkodowanych w wyniku katastrofy.
Ważne jest jednak, aby cel został jasno i prawidłowo określony w zgłoszeniu zbiórki.
Kto może zorganizować zbiórkę publiczną?
Organizatorem może być przede wszystkim organizacja pozarządowa – np. stowarzyszenie czy fundacja – oraz inne podmioty wskazane w ustawie o działalności pożytku publicznego. Zbiórkę może zorganizować również specjalnie powołany komitet społeczny.
Komitet taki mogą utworzyć co najmniej trzy osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, spełniające wymagania dotyczące niekaralności określone w przepisach.
Oznacza to, że nawet jeśli grupa mieszkańców nie posiada fundacji czy stowarzyszenia, może formalnie zorganizować zbiórkę publiczną poprzez utworzenie komitetu społecznego.
KGW będące organizacją pozarządową również może być organizatorem zbiórki, pod warunkiem spełnienia zasad wynikających z ustawy.
Nie pozwolenie, lecz zgłoszenie
Obecnie nie trzeba występować o administracyjne pozwolenie na zbiórkę publiczną. Trzeba ją jednak zgłosić na ogólnopolskim portalu zbiórek publicznych.
Zbiórka może rozpocząć się dopiero po opublikowaniu informacji o zgłoszeniu na portalu. Zgłoszenia można dokonać elektronicznie, a przepisy przewidują również możliwość złożenia dokumentów w wersji papierowej.
Osoby faktycznie zbierające pieniądze powinny otrzymać od organizatora identyfikatory zawierające m.in. ich imię i nazwisko, informacje o organizatorze, celu oraz numerze zbiórki.
Puszka na festynie a przelew na konto – to nie jest to samo
To jedna z najważniejszych różnic.
Jeżeli podczas otwartego wydarzenia ustawimy puszkę, do której mieszkańcy wrzucają gotówkę na określony cel, co do zasady będziemy mieli do czynienia ze zbiórką publiczną.
Jeżeli natomiast organizacja publikuje apel o dokonywanie przelewów na konto bankowe, wpłaty przez platformę internetową lub crowdfundingową, nie jest to zbiórka publiczna w rozumieniu ustawy o zbiórkach publicznych. W takim przypadku pozostaje możliwy do zidentyfikowania ślad przepływu pieniędzy.
Nie oznacza to oczywiście, że zbieranie pieniędzy przez internet odbywa się „bez zasad”. Nadal mogą mieć zastosowanie przepisy dotyczące darowizn, rachunkowości, podatków czy regulaminy poszczególnych platform. Po prostu nie stosuje się do takiej akcji procedury zgłaszania zbiórki publicznej.
A kiermasz ciast, aukcja lub sprzedaż rękodzieła?
To szczególnie ważne dla KGW i lokalnych stowarzyszeń.
Jeżeli podczas wydarzenia organizacja sprzedaje ciasto, rękodzieło, bilety albo inne rzeczy za określoną cenę, nie jest to zbiórka publiczna tylko dlatego, że uzyskane pieniądze zostaną przeznaczone na cel charytatywny.
Podobnie sprzedaż przedmiotów podczas aukcji charytatywnej co do zasady nie jest zbiórką publiczną. Taka działalność wymaga natomiast oceny z punktu widzenia zasad prowadzenia działalności odpłatnej pożytku publicznego albo działalności gospodarczej – zależnie od organizatora i sposobu działania.
Szczególną ostrożność warto zachować przy tzw. cegiełkach. Jeżeli darczyńca w zamian za pieniądze otrzymuje jedynie symboliczny przedmiot niemający realnej wartości, w określonych okolicznościach nadal możemy mieć do czynienia ze zbiórką publiczną. Jeśli natomiast dochodzi do rzeczywistej sprzedaży wartościowego przedmiotu, jest to sprzedaż, a nie zbiórka.
Loterie fantowe i pieniężne również nie są zbiórkami publicznymi – podlegają odrębnym przepisom dotyczącym gier hazardowych.
Zbiórkę trzeba rozliczyć
Obowiązki organizatora nie kończą się w momencie zamknięcia puszek.
Po zakończeniu zbiórki należy sporządzić sprawozdanie z jej przeprowadzenia, wskazując wartość i rodzaj zebranych ofiar. Trzeba je przekazać w ciągu 30 dni od zakończenia zbiórki.
Organizator musi również przedstawić informację o tym, jak zebrane pieniądze lub dary zostały wykorzystane.
W przypadku organizacji sprawozdanie ze sposobu rozdysponowania zebranych ofiar składa się w terminie trzech miesięcy od zakończenia roku obrotowego. Jeżeli środki nie zostały jeszcze w całości wykorzystane, sprawozdania składa się ponownie po kolejnych latach aż do ich pełnego rozdysponowania. Dla komitetów społecznych obowiązują inne terminy określone w ustawie.
Zanim zaczniemy zbierać – ustalmy, co właściwie robimy
Przed rozpoczęciem akcji warto przede wszystkim ustalić: co zbieramy, gdzie będziemy zbierać, na jaki cel, kto jest formalnym organizatorem oraz czy darczyńca przekazuje darowiznę, czy kupuje określony produkt lub usługę.
Te kilka pytań pozwala zazwyczaj określić, z jaką formą pozyskiwania środków mamy do czynienia i jakie formalności należy spełnić.
W przypadku akcji charytatywnych równie ważna jak zgodność z przepisami jest przejrzystość wobec mieszkańców. Informacja o tym, ile środków udało się zebrać oraz na co zostały przeznaczone, buduje zaufanie do organizatora i zwiększa wiarygodność kolejnych inicjatyw.
Źródła i podstawa prawna: ustawa z 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych; ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie; Poradnik ngo.pl „Zbiórki publiczne”.
